top of page

“IBAN’ını Bir Günlüğüne Verir misin?”: Banka Hesabını Başkasına Kullandırmanın Hukuki Riskleri

Yazarın fotoğrafı: Burçak Salum
Burçak Salum
22 Eki
4 dakikada okunur

“Benim hesabımda sorun var, para senin hesabına gelsin. Sonra bana gönderirsin.”

Bir arkadaşın bu isteği ilk bakışta sıradan bir yardım talebi gibi görünebilir. Ancak hesaba gelen para, internette dolandırılan bir kişinin gönderdiği tutar da olabilir. Bu durumda hesap sahibi, kendisini hiç tanımadığı kişilerin yer aldığı bir soruşturmanın içinde bulabilir.


Buradaki önemli ayrım şudur: Bir ödeme almak için IBAN paylaşmak ile hesabı başkasının para toplama ve aktarma faaliyetlerine açmak aynı şey değildir. Öte yandan hesabın kişinin adına olması da tek başına onun suçlu olduğunu göstermez.


IBAN paylaşmak neden hesap kullandırmakla aynı şey değildir?


Satış bedelinin, ücretin veya size olan bir borcun ödenmesi için IBAN vermeniz günlük hayatın olağan bir parçasıdır. Tartışılan durum, hesabınızın gerçekte başka bir kişinin işlemleri için kullanılmasına izin vermenizdir.


Örneğin bir kişi sizden tanımadığınız kişilerden gelecek paraları kabul etmenizi, bunları belirttiği başka hesaplara aktarmanızı veya nakit çekip kendisine teslim etmenizi isteyebilir. Kartınızı ya da mobil bankacılık şifrenizi vermeseniz bile transferleri onun talimatıyla kendiniz yapmanız da ayrıca incelenebilir.


Şu örneği düşünelim: Bir tanıdığınız, sattığı telefonun bedelinin sizin hesabınıza gönderileceğini söylüyor. Gelen parayı da kendi adına olmayan başka bir hesaba aktarmanızı istiyor. Birkaç gün sonra ise parayı gönderen kişi, gerçekte telefon satın almadığını ve dolandırıldığını belirterek şikâyetçi oluyor. Böyle bir olayda yalnızca dekonta bakmak yetmez; telefon satışı anlatısının doğruluğu, konuşmalar ve işlemlerin sırası araştırılmalıdır.


Bu yazıdaki örnekler açıklama amacıyla oluşturulmuştur; herhangi bir müvekkil dosyasına ait değildir.


Hesap sahibi mutlaka dolandırıcılıktan ceza alır mı?


Hayır. Ceza sorumluluğu kişiseldir. Dolandırıcılık bakımından kişinin suçun işlenmesine hangi bilgi ve iradeyle katıldığı ve yaptığı katkı belirlenmelidir. “Para onun hesabına gelmiş” tespitiyle yetinilmemeli; hesabın fiilî kullanımı ve olayın bütünü değerlendirilmelidir. Aynı şekilde “Arkadaşıma güvendim” açıklaması da delillerden bağımsız kesin bir sonuç sağlamaz. [1]


Bir savunma hazırlığında şu soruların yanıtları somutlaştırılmalıdır:


  • Hesabı kullanmak isteyen kişiyle nasıl ve ne zaman tanışıldı?

  • Para için hangi açıklama yapıldı; bunu gösteren yazışmalar var mı?

  • Gelen tutarla ilgili satış, borç veya hizmet belgesi bulunuyor mu?

  • Parayı aktarma talimatını kim verdi; son alıcı kimdi?

  • Hesap sahibi herhangi bir ücret veya pay aldı mı?

  • Hesaba hangi cihazlardan erişildi; işlemi gerçekte kim yaptı?


Bu sorular bir “otomatik suçluluk listesi” değildir. Amaç, soyut açıklamaları kontrol edilebilir kayıtlarla ilişkilendirmektir.


“Ben para kazanmadım” demek yeterli olur mu?


Kişinin kazanç elde etmemesi önem taşıyabilir; ancak tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Kendi kazancı bulunmasa da başkasına haksız menfaat sağlanmasına bilinçli katılım ayrıca değerlendirilir. Komisyon alınması da diğer delillerden bağımsız otomatik mahkûmiyet gerekçesi sayılamaz. [1]


Hesap bilgisi verenlere ilişkin ceza indirimi ne anlama geliyor?


TCK m.158/4; dolandırıcılık suçlarına katılımı, kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla ödeme araçlarını yahut belirtilen finansal hesapların kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalan kişi için yarı oranında ceza indirimi öngörür.


Bu hüküm her hesap sahibinin suçlu olduğu veya herkese indirim uygulanacağı anlamına gelmez. Önce suçun ve katılımın koşulları, sonra katkının gerçekten belirtilen fiille sınırlı kalıp kalmadığı incelenir. [1]


Başkası hesabına işlem yapıldığını bildirmemek de ayrı bir risk midir?


Evet. 5549 sayılı Kanun’un 15. maddesi, kimlik tespitini gerektiren işlemlerde kendi adına fakat başkası hesabına hareket eden kişinin, kimin hesabına hareket ettiğini işlemden önce ilgili yükümlü kuruluşa yazılı bildirmesini öngörür. Şartları oluştuğunda bu bildirimin yapılmaması ayrı bir suç oluşturabilir; maddede altı aydan bir yıla kadar hapis veya beş bin güne kadar adli para cezası düzenlenmiştir. [2]


Bu kural, her IBAN paylaşımına uygulanacak genel bir yasak değildir. Ayrıca bankaya bildirim yapılması, suçla bağlantılı bir işlemi hukuka uygun hâle getirmez.


MASAK’ın kiralık hesap rehberi neden önemli?


MASAK’ın Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi, hesabın üçüncü kişilere bırakılması kadar hesap sahibinin başkalarının talimatıyla işlem yapmasına da dikkat çeker. Rehberde bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları dâhil çeşitli sektörler için risk göstergeleri açıklanır. [3]


Şüphe hâlinde finansal kuruluşun bilgi ve belge istemesi, erişim veya işlem imkânlarını riskle orantılı sınırlandırması ve gerekli koşullarda iş ilişkisini sona erdirmesi gündeme gelebilir. Bunlar her hesap için otomatik sonuçlar değildir. Rehber yeni bir suç yaratmaz; mevcut yükümlülüklerin uygulanmasına yol gösterir. Bankanın risk değerlendirmesi ile ceza mahkemesinin suçluluk değerlendirmesi birbirinden ayrıdır. [3]


Hesabınızı kullandırdıysanız ne yapmalısınız?


Yeni transfer yapmadan bankanızla resmî kanallarından iletişime geçin. Hesabın nasıl kullanıldığını gerçeğe uygun biçimde açıklayın. Paylaştığınız şifreleri değiştirin; bağlı cihazların ve erişim yetkilerinin kontrol edilmesini isteyin. Yazılı başvuru ve bildirim numaralarını saklayın.


Gelen parayı söylenen başka bir IBAN’a “iade” etmeyin. Para şüpheli görünüyorsa banka üzerinden kayıtlı bir inceleme ve yönlendirme talep edin. Böylece yeni bir talimatla paranın başka bir kişiye gönderilmesi riskini azaltırsınız.


Delilleri koruyun. Mesajları silmeyin, telefonu sıfırlamayın. Görüşmelerin tamamını, hesap hareketlerini, dekontları, ilanları ve size verilen talimatları tarih sırasıyla saklayın. Ekran görüntülerinin yanında mümkünse özgün kayıtları da muhafaza edin. Bankadaki cihaz, erişim ve işlem kayıtlarının korunması talebini değerlendirin.


İfadeye çağrıldıysanız dosyayı ve isnadı öğrenerek hazırlanın. Olayı “Sadece hesabımı verdim” cümlesine sıkıştırmak yerine, kimin ne istediğini ve hangi işlemi neden yaptığınızı kayıtlarla açıklayın. Gerektiğinde avukat yardımıyla delillerin toplanmasını ve ilgili kişilerin araştırılmasını talep edin.


Hesabını kullandırması istenen kişi neye dikkat etmeli?


“Bir günlük”, “arkadaş arası” veya “sana da pay veririm” gibi ifadelerle sunulan taleplerde işlemin gerçek nedeni sorgulanmalıdır. Mobil bankacılık şifresi, tek kullanımlık doğrulama kodu ve kart bilgileri paylaşılmamalıdır. Başkasının neden kendi hesabını kullanmadığı açıklığa kavuşmadan, hesabınız üzerinden üçüncü kişilerin parasını taşımayı kabul etmeyin.


Hukuki değerlendirmede hesabın kimin adına olduğu kadar, kimin kontrolünde ve hangi amaçla kullanıldığı da önemlidir.


Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın tarihi, delilleri ve uygulanacak hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

 
 
 

Yorumlar


bottom of page